Türk-Amerikan STK’larında Yeni Bir Dönem İçin Çağrı

Merhaba Değerli Türk Amerikalılar ve Türkses’in Kıymetli Okurları,

Amerika Birleşik Devletleri’nde 501(c)(3) statüsünde bir derneği yönetmek bir gönüllülük faaliyeti değildir. Bu statü, federal ve eyalet yasaları karşısında ciddi mali ve hukuki sorumluluk taşıyan bir kamu güvenidir. IRS beyan yükümlülüğü vardır. Form 990 zorunluluğu vardır. İç kontrol sistemleri vardır. Yönetim kurulu üyelerinin fiduciary duty sorumluluğu vardır. Yanlış beyan, prosedür eksikliği veya mali disiplinsizlik hem kurumu hem yöneticiyi doğrudan risk altına sokar.

Buna rağmen Türk-Amerikan sivil toplumunda yönetişim bilgisi kurumsal bir standarda bağlanmış değildir.

Yıllar içinde farklı derneklerde, federasyonda ve çatı yapılarda benzer tartışmalar yaşanmıştır. Mali şeffaflık sorgulanmış, denetim mekanizmaları tartışılmış, yetki sınırları üzerinden gerilimler oluşmuştur. Çoğu zaman sorun kötü niyet değil, sistem eksikliğidir.

Derneklerin sahibi olmaz

Önemli bir gerçeği açıkça söylemek gerekir:

501(c)(3) statüsünde bir derneğin sahibi olmaz. Yani bir kişi:

• “Bu dernek benimdir”

• “Bu kurum bana aittir”

diyemez.

Bu kurumlar kişisel mülk değildir. Görevler geçicidir. Başkanlık da, yönetim kurulu üyeliği de sürelidir. Kimse bir derneği kendi adına sahiplenemez.

Resmi kayıtlar, eyalet belgeleri ve IRS dosyaları kişisel tasarruf alanı değildir. Bu belgelerde yapılan her işlem hukuki sorumluluk doğurur.

Resmi evrak üzerinde gerçeğe aykırı değişiklik yapmak veya yetkisiz işlem yapmak ciddi sonuçlara yol açabilir. Amerikan hukuk sistemi bu konuda nettir. Usulsüzlükler para cezasına, yöneticilik yasağına ve ağır durumlarda cezai sorumluluğa kadar gidebilir.

Bu nedenle kuralları bilmek zorunluluktur.

Ancak sistem eksikliği de sonuç üretir.

Bilgi yoksa şüphe doğar.

Şüphe varsa itham doğar.

İtham varsa güven zedelenir.

Artık kişi merkezli değil, sistem merkezli bir modele geçmek zorundayız.

Amerika’da non-profit yöneticiliği teknik bir alandır. Bu alan eğitim gerektirir. Standart gerektirir. Sertifikasyon gerektirir.

Bu nedenle Türk-Amerikan sivil toplumunda “Sertifikalı Yöneticilik” modelinin başlatılması gerektiğini açıkça öneriyorum.

Bu basit bir seminer, program ya da kurs değildir. Bu, bir yönetim standardının inşasıdır.

Derneklerde yöneticiliği yalnızca bir unvan olmaktan çıkarıp, sertifikalı, ölçülebilir ve denetlenebilir bir yetkinliğe dönüştürmeyi öneriyorum.

Amaç birkaç saatlik eğitim vermek değil, yönetimde kaliteyi, sorumluluğu ve hesap verebilirliği kalıcı bir standarda bağlamaktır.

Yöneticilik artık rastlantıyla, alışkanlıkla ya da sadece seçimle gelmemelidir.

Liyakatle güçlenmeli, eğitimle derinleşmeli ve sertifikayla tescillenmelidir.

Bu model, dernek yönetimlerinde yeni bir kültürün başlangıcıdır.

Çünkü yöneticilik artık sadece seçilmek değil, eğitilmek, sınanmak ve belgelendirilmek demektir.

Program nasıl olmalıdır?

• Akredite bir üniversite veya nonprofit governance alanında uzmanlaşmış bir kurumla resmi iş birliği yapılmalıdır.

• Eğitim 16 saatlik yoğunlaştırılmış program olarak tasarlanmalıdır (iki gün, günde 8 saat).

• Eğitim, gerçek IRS senaryoları, vaka analizleri ve uygulamalı örneklerle yürütülmelidir.

• Katılımcılar yazılı sınava tabi tutulmalıdır.

• Başarılı olanlara “Nonprofit Governance Certification” sertifikası verilmelidir.

Eğitim içeriği nasıl olmalıdır?

1.            501(c)(3) hukuki çerçevesi

2.            Fiduciary Duty: Care, Loyalty, Obedience

3.            IRS Form 990 ve federal raporlama süreçleri

4.            Mali iç kontrol sistemleri ve denetlenebilir bütçe yönetimi

5.            Conflict of Interest (çıkar çatışması) politikaları

6.            Bağış ve sponsor hukuku

7.            Denetim ve disiplin mekanizmalarının yapısı

8.            Federal ve eyalet denetim riskleri

9.            Kriz ve kamu iletişimi yönetimi

Bu eğitim bir prestij belgesi değil, bir sorumluluk belgesi olacaktır.

Her üye dernekten her yıl en az iki veya üç yönetici bu programa katılmalıdır. Bilgi kişide kalmamalı, kuruma yerleşmelidir. Orta vadede federasyon ve çatı yapılarda görev alacak yöneticiler için bu sertifikanın teşvik edilmesi ve ilerleyen süreçte şart haline getirilmesi değerlendirilmelidir.

Bu öneri mevcut yönetime karşı bir eleştiri değildir. Bu, sistemi kişilere bağlı olmaktan çıkarma çağrımdır. Standart geldiğinde kim başkan olursa olsun kurum daha güçlü ve daha güvenli olacaktır.

Eğer geçmişte böyle bir standart olsaydı, bugün yaşadığımız birçok tartışma hiç yaşanmayabilirdi.

Üç dönem federasyon başkanlığı yapmış biri olarak şunu net şekilde ifade ediyorum, yıllar içinde edindiğim tecrübe, derneklerle kurduğum yakın münasebetler ve yaşadığımız süreçler bana şunu öğretti. İyi niyet tek başına yetmiyor.

Ben bu yapının içinden geldim. Süreçleri yaşadım, krizleri gördüm, tartışmaların ortasında bulundum. Ve bugün açıkça söylüyorum, yönetim kişilere değil, standartlara dayanmalıdır. Ben polemik üretmiyorum. Tecrübenin omuzlarıma yüklediği sorumluluğu yerine getiriyorum. Çünkü ben şuna inanıyorum, standart yoksa tartışma vardır. Sistem yoksa kriz kaçınılmazdır. Bugün aktif yönetimde yer almıyorum ve yeniden görev alma düşüncesi taşımıyorum. Fakat geçmişte verdiğim emeğin ve biriken tecrübenin gereği olarak görüşlerimi paylaşmayı sorumluluk addediyorum. Bu model önerisinin sorumluluğunu şahsen alıyorum. Bu çağrı herhangi bir grubun değil, Atilla Pak’ın açık iradesidir. Eğer bu öneri ileride yanlış bulunursa bunun sorumluluğu da bana aittir.

Ancak inanıyorum ki artık iyi niyet yetmez.

Artık tecrübe tek başına yetmez.

Artık sistem gerekir.

Geleceğe dönük bir adım öneriyorum, kurumsal bir vizyon çağrısı yapıyorum.

Mevcut durumu tartışmak yerine, daha iyisini öneriyorum.

70 yıllık geçmişi ve kurumsal ağırlığıyla Türk Amerikan Dernekleri Federasyonu, bu standardın başlatılabileceği en güçlü zemindir. Böyle bir adım yalnızca federasyonu değil, tüm üye dernekleri güçlendirecektir. Sayın Başkan Gülay Aydemir’in liderliğinde başlatılacak böyle bir girişim, federasyon tarihine kurumsal bir reform olarak geçebilir. Bu yalnızca bir eğitim programı değil, Türk-Amerikan sivil toplumunun yeni evresinin başlangıcı olabilir.

Bu teklifin arkasındayım. Sertifikalı Yöneticilik modeli hayata geçene kadar bu çağrıyı kararlılıkla savunacağım.

Selam ve saygılarımla.

Türk-Amerikan STK’larında Yeni Bir Dönem İçin Çağrı